KINDEREN FOCUSSEN

Marta Stapert, Schardam 1997

Hoe we met een focusing attitude met kinderen omgaan
Hoe we kinderen focussen leren
Hoe we kinderen in focussen begeleiden

INLEIDING

Sinds enige tijd geef ik cursussen voor volwassenen om op een focussende manier met kinderen te zijn, om focussen aan kinderen te leren en hen in focussen te begeleiden. Vanuit die ervaring heb ik deze handleiding geschreven hoe volwassenen kunnen leren hoe ze kinderen leren focussen en hen daarin kunnen begeleiden.

Het is dringend nodig om focussen nu op grote schaal beschikbaar te maken voor kinderen. Met dit artikel wil ik een aanzet geven om op een focussende manier met kinderen om te gaan en hen het focussen te leren. Ik wil dit doen met de erkenning en inachtneming van alle principes en fijne nuances die inherent zijn aan focussen, voor een betere toekomst van onze kinderen.

Een moeder vroeg mij telefonisch om raad hoe ze een beter begrip voor haar zoon kon tonen. Eerst gaf ik haar het advies om een basiscursus focussen voor zichzelf te volgen. Vervolgens vertelde ik haar om haar zoon op het moment dat hij ergens last van had, te vragen, waar hij ‘het’ in z’n lijf voelt en hoe het daar aanvoelt. Daarna kan hij ‘het’ ergens buiten zich neerzetten zodat hij er beter naar kan kijken en er zelf los van komt. Enkele weken later vertelde ze me het volgende:

Kan je je voorstellen dat ik in de auto onderweg was met 2 van de jongens (2 en 7 jaar oud) op de achterbank. Ik wist niet waar ik het zoeken moest omdat de jongste boos was. Hij schreeuwde en huilde. Ik wist niet wat er aan de hand was en moest me concentreren op het verkeer.

De oudste, Joachim vroeg aan de jongste, Casimir: “waar voel je van binnen dat je zo boos bent?”.

Casimir antwoordde tussen 2 snikken door: “in m’n buik”.

Joachim “waar voel je het precies?”

Casimir: “hier”, en hij legt z’n hand op z’n buik.

Joachim: “houd je hand daar een tijdje, want dan kan je het beter voelen”.

Casimir: “niet lekker daar”.

Joachim: “nou zet je het ergens anders neer....je geeft het ergens een plekje....je laat het gaan.... en dan is het weer goed”....

Toen werd het heel rustig op de achterbank, de jongens zaten tevreden en ik was opgelucht”.

Ik ben met dit voorbeeld begonnen om aan te geven dat focussen voor kinderen niet moeilijk is. Dit is juist waar focussen om gaat. Zelfs een instructie per telefoon kan gevolgen hebben. En is het niet een prachtig doel dat kinderen uiteindelijk elkaar kunnen helpen met focussen?

Er kwamen meer verzoeken van ouders en anderen, die hun kinderen willen leren focussen: “Hoe kan ik mijn kind met focussen helpen?” en “Hoe kan ik mijn kind thuis, of de kinderen op school begeleiden met focussen?” Het bleek gecompliceerder te zijn dan alleen volwassenen te leren om de kinderen te leren focussen, en hen erin te begeleiden.

Al gauw ontdekte ik dat er een behoefte en een vraag aan vooraf ging. Dat was: “Hoe kan ik de gehele dag door met mijn kind in gezin of op school op een focussende manier omgaan, en een betere sfeer scheppen thuis of op school, zodat ik echt met mijn kind kan zijn in plaats van opdrachten geven, dwingen, opleggen, terwijl ik dan gauw geïrriteerd ben als het kind dan wat anders wil dan ik wil”. De volwassenen waren zeer geïnteresseerd om zichzelf vertrouwd te maken met de focussende grondhouding gedurende het leven van alledag, om hen het focussen te leren en het kind in focussen te begeleiden.

Ook het aanleren van focussen aan kinderen vergt dezelfde begripvolle, inlevende, volgende grondhouding. Wat gebeurt er bijvoorbeeld als het kind weigert om iets met focussen te maken te hebben en tegen z’n moeder zegt:

jij bent focussen aan het leren, maar je hoeft het niet op mij uit te proberen. Ik wil geen proefkonijn zijn bij je. Zoek maar een ander om op te oefenen.

Hoe kunnen we met zo’n afstand tussen kind en ouder omgaan. Is er niet juist de focussende houding van de moeder hier nodig met respect voor de afstand van haar kind?

Sinds enige tijd geef ik cursussen aan volwassenen om hen te leren hoe ze kinderen kunnen laten focussen. Ik wil de richtlijnen ook aan de lezer door geven zoals ik deze zover heb ontwikkeld samen met de volwassenen, die aan de cursussen deelnamen. Het is de creativiteit en fantasie van de lezer die zijn/haar eigen focussende weg met kinderen zal ontwikkelen.

Tot kort geleden had ik een probleem dat ik geen goede titel kon vinden, noch voor deze cursus, noch voor dit artikel. ‘Focusing met kinderen’ zou het gemakkelijkst zijn, maar het voelt niet precies goed voor mij. Gendlin leerde ons dat niemand iemand anders kan ‘befocussen’. Dit is de eerste les bij het begeleiden van een andere volwassene, en ik ben ervan overtuigd dat voor kinderen precies hetzelfde geldt en misschien nog wel meer. De focusser is altijd degene die zijn/haar aandacht naar binnen brengt, en waar mogelijk met de aanwezigheid van een begeleider of een therapeut. Ik schreef Gendlin om zijn mening te vragen over ‘focusing by children’. Ik was blij met zijn antwoord dat inderdaad ‘focussen door kinderen’ de beste manier is om over dit werk te praten, of in het kort ‘kinderen focussen’.
De basiscursus focussen is de minimum voorwaarde om aan de cursus ‘kinderen focussen’ deel te kunnen nemen. De volwassenen in de cursus zijn ouders, opvoeders, grootouders, buren, leerkrachten, peuterspeelzaalleidsters, werkers in de kinderbescherming, een speltherapeute. Vanwege deze vele betrekkingen schrijf ik over het kind. Het probleem in de cursus ‘kinderen focussen’ is, dat de kinderen zelf niet aanwezig zijn.. Maar aan de andere kant zijn alle leeftijden in de cursus vertegenwoordigd. De groepsleden hebben niet alleen rijke ervaring met hun eigen of andermans kinderen, of met de kinderen met wie zij werken. Zij hebben ook hun eigen ervaringen uit hun kindertijd bij zich. Als we deze ervaringen ook gebruiken krijgt de cursus meer diepte in ervaring steeds verbinding makend met hun gedrag ten opzichte van kinderen nu.
Het was een heel warme en verrijkende ervaring om de cursus te beginnen terwijl één van de deelneemsters zwanger was. De laatste cursusdag had ze haar rustige en tevreden baby van 4 weken oud bij zich. De kleine had al haar eerste focuservaringen door haar moeder. Het riep diepe gevoelens op bij onszelf. Ik zal er later meer over vertellen.

Het doel van dit artikel is:

volwassenen nemen de focussende basishouding aan ten aanzien van kinderen

volwassenen vatten moed om kinderen te begeleiden in focussen

volwassenen beginnen kinderen focussen te leren

focustrainers die betrokken zijn bij of ervaring hebben in het werken met kinderen, zullen dit programma aan andere volwassenen overdragen

professionals die met kinderen werken zullen focussen aan hun werk toevoegen

managers die met kinderen te maken hebben zullen ontwikkelen en ondersteunen dat focussen in hun instellingen en scholen gebruikt wordt

Dit artikel heeft 2 delen. Het eerste deel is hoe ik ervaringsgewijs werk met een groep volwassenen, die de focussend basishouding willen verwerven. Het tweede deel is over de richtlijnen hoe je focussen aan kinderen kunt aanleren en hoe je hen kan begeleiden in focussen.

In het eerste deel heb ik de voorbeelden in schuine letters geschreven en reflecties in kleine letters. In het tweede deel is de tekst die je als instructie kunt gebruiken in schuine letters en ‘jij’ is dan het kind.

Doelen van de cursus ‘kinderen focussen’

De cursus is zo opgezet dat de deelnemers iets verwerven wat betreft de volgende onderwerpen

Je kunt het kind aanleren:

sensorische gewaarwordingen in z’n lijf voelen

aandacht naar binnen brengen

contact maken met het lichamelijk gevoelde gevoel omtrent iets

dit gevoel in zijn leven betrekken door ernaar te luisteren

weten dat dit gevoel impliciet een betekenis, een verhaal in zich draagt

zijn problemen beter hanteren

zijn problemen niet ontkennen, noch erin verdrinken

‘ruimte te maken’, in het bijzonder met tekenen

zichzelf toestaan om de moeilijke, verdrietige, angstige of boze gevoelens te voelen

weten dat het goed is om naar lichamelijk gevoelde gevoelens te luisteren

het kind kan vertrouwen op z’n innerlijk gevoelde gevoel dat weet wat juist en waar is

het is zelf de ‘locus of control’ over gevoelens in de eigen situatie

zich beter kunnen concentreren op waar het mee bezig is

Je bent gevoelig voor het eigen gebied en de grenzen van het kind. Je herkent non-verbale signalen en afleidingsmanoeuvres van het kindJe geeft met woorden weer wat jij met jouw inlevingsvermogen aanvoelt wat er omgaat in het kindJe kunt daarna de vraag stellen: “klopt dat?” Je kunt je eigen gebied en grenzen bewaken.Je focust zelf iedere keer weer, liefst wekelijks met een partner, in het bijzonder wanneer je je gefrustreerd voelt of geïrriteerd, boos, teleurgesteld, etc. over wat het kind doet of vraagt.

De manier waarop we in de cursus werken

In mijn cursus werken we iedere keer weer vanuit onze eigen ervaringen. Door de lijfelijk gevoelde verandering en door deze ervaringen in woorden uit te drukken, ontdekken en vormen de deelnemers hun eigen manier om met een kind samen te zijn op een invoelend luisterende manier en om de kinderen te helpen om te focussen. De richtlijnen die ik geef omtrent de basishouding en hoe we de kinderen kunnen helpen te focussen, ondersteunen dit proces.

Mijn bedoeling in de cursus is om niet vast te lopen in het alleen maar praten over kinderen. Ik heb een aantal manieren ontwikkeld om dit probleem op te lossen en dat is om vaak een situatie of interactie te spelen, of erop te focussen. En wij allen zien heel wat kinderen. Zelfs in de supermarkt kunnen we opmerkelijk gedrag van kinderen en volwassenen waarnemen. We gebruiken ervaringen in onze cursus, en ik vraag vaak om er een rollenspel of simulatiespel van te maken.

Het blijkt moeilijk te zijn om over te schakelen van onze doorgaans directieve of toegeeflijke houding naar een effectieve invoelende luisterende houding. Veel volwassenen worstelen met de angst om controle over het gedrag van het kind te verliezen.

Het rollenspel en de simulatie oefeningen helpen ons om ons inlevingsvermogen en sensitiviteit voor het innerlijk beleven van een kind te ontwikkelen. In het bijzonder het spelen van de rol van het kind geeft heel wat herkenning, verbazing en lijfelijk gevoelde verandering, met als resultaat een verandering in gedrag.

Rollenspel

Het is een rollenspel als de deelnemers de rol van iemand anders spelen, terwijl ze zelf niet betrokken zijn in deze situatie uit het dagelijks leven. Vooral voor de eerste bijeenkomst heb ik wat voorbeelden om mee te beginnen. Later komen de deelnemers meestal met hun eigen voorbeelden. We spelen de situatie 3 maal:

De volwassene forceert de autoritaire oplossing

Ouder: Ik zeg je dat we nu onmiddellijk boodschappen moeten gaan doen

Kind: Maar ik zit net zo lekker te spelen

Ouder: Stop er nu mee en doe wat ik zeg

De volwassene geeft toe en is niet in staat de macht van het kind te hanteren

Ouder: We zouden eigenlijk boodschappen gaan doen

Kind: Nee, ik zit te spelen

Ouder: Dan blijf ik wel thuis

De volwassenen luistert op de invoelende Felt Sense luisterende manier. Zoals de deelnemers het in een cursus speelden:

Ouder: Ik heb nog geen boodschappen voor het eten vanavond gedaan

Kind: Ik wil hier blijven want ik ben net fijn aan het spelen

Ouder: Dat is niet leuk om dat te onderbreken. En je weet dat ik je ook nog niet graag alleen thuis laat. Hoe lang duurt het nog voor je jouw toren af hebt?

Kind: Nog eventjes

Ouder: Dan wacht ik nog een paar minuutjes

Kind: We kunnen nu ook wel gaan. Mijn toren kan wel even wachten.

Het is geweldig hoe creatief de groepsleden deze rollen uitgebreid kunnen spelen vanuit hun eigen ervaring. In het laatste voorbeeld vonden ze uit hoe er een keerpunt komt en beiden tevreden zijn, wanneer de juiste plek geraakt wordt. En dat is als het kind zich gehoord voelt. Vaak helpen de groepsleden elkaar en vullen iets aan, of we spelen het verschillende keren totdat we de interactie en oplossing gevonden hebben, die de meeste voldoening geeft.

Simulatie oefeningen

We noemen het een simulatie-oefening wanneer iemand een rol schept vanuit zijn/haar eigen ervaring.

We leerden in de eerste bijeenkomst dat achter al het gedrag een geschiedenis ligt, die gehoord wil worden, ook, en in het bijzonder bij kinderen. Zij zijn geen blanke bladzijden.

Een moeder vertelde ons de eerste bijeenkomst:

Eén van mijn zoons (11 jaar oud) is erg gesloten en een grote lastpost in ons gezin door zijn onhebbelijke gedrag. Ik voel me altijd geïrriteerd als hij bij me in de buurt is. Hij bederft altijd de sfeer in ons gezin.

De tweede bijenkomst vertelde zij:

Ik ben zo verbaasd omdat het bijna 2 weken heel goed ging tussen mijn zoon en mij. Ik kon eerst niet zo erg in focussen en focussende houding geloven. Het leek me een soort truc, die bij mij niet lukte. Maar ik deed wat je me geleerd had en herhaalde alleen maar wat hij gezegd had, en we hadden er allebei plezier in. Tot de laatste zondagavond. Net voor bedtijd kwam hij met z’n aardrijkskunde huiswerk voor een proefwerk en vroeg hij me om hem te overhoren. Het ging helemaal niet dus ik zei geïrriteerd dat hij stom was geweest om zijn huiswerk te vergeten. Ik zei dat hij vroeg op moest staan en het opnieuw moest leren en ik vroeg hem ook of hij het er mee eens was dat we deze afspraak hadden gemaakt. Hij knikte ja, maar ‘s morgens wilde hij niet vroeg uit bed komen: ”Hij leerde z’n aardrijkskunde niet nog eens”. Ik had er een slechte ochtend door met een zwaar gevoel in mijn maag. Hij kwam triomfantelijk thuis , want hij had bijna het hoogste cijfer. Het maakte dat ik me nu erg stom voelde over het gebeurde.

We hadden lang over deze situatie kunnen praten met een analyse van de situatie en adviezen voor een volgende keer. Door te voelen hoe het voor haar zoontje werkte maakte veel duidelijker en gaf meer ruimte voor een lijfelijk gevoelde verandering. Dus ik vroeg haar de plaats van haar zoon in te nemen en iemand anders om de rol van de moeder te spelen. Ze voelde nu duidelijk hoe overweldigd de jongen zich gevoeld moest hebben en hoe veel tegenstand dat oproept.

Daarna vroeg ik een andere deelnemer om de rol te spelen van een moeder die werkelijk naar de jongen luisterde en op die manier ruimte gaf voor zijn eigen oplossingen. De moeder begon te huilen en zei:

Het is alsof ik nooit dicht bij hem kan komen. Ik kan nu in zijn plaats voelen hoe hij naar me moet verlangen om dicht bij hem te zijn. Er is iets gebeurd met deze afstand naar hem toen hij werd geboren.. Hij ging bijna dood.

Later in de cursus kwam dit persoonlijke thema op eigen tijd en plaats terug.

Focussen door de deelnemers

De eigen ervaringen van de deelnemers uit hun kindertijd zijn veelvuldig en we kunnen daar in de cursus op verschillende niveaus als thema mee werken. Eén kant is dat het focussen op ervaringen uit de kindertijd ons helpt om te ontdekken wat er in de weg zit om de ouder of volwassene te zijn die we voor ons kind willen zijn. En aan de andere kant kunnen we voelen hoe je gewild hebt dat er naar jou als kind geluisterd was en hoe jij geholpen had willen worden. Hierdoor kan je beter gaan voelen wat er nu in het kind omgaat en kan je er beter op reageren.

Ik gebruik gewoonlijk de volgende vraag om op te focussen, met het gewone focusproces dat zoals je weet altijd uitgaat van de Felt Sense van dit alles, zoekend naar een verbinding tussen kindervaringen en het volwassen gedrag naar het kind nu. Soms werken we in een groepservaring, soms in paren. In de laatste bijeenkomst schilderen we vanuit de Felt Sense.

Focus ervaring 1

Hoe wilde je als kind dat er naar je geluisterd werd door je ouders, je onderwijzer.

Een moeder vertelde de volgende ervaringen:

Een onderwijzer beschuldigde mij dat ik loog. Niemand geloofde me dat het mijn waarheid was, zelfs niet mijn ouders. Zij wilden mijn verhaal niet eens horen. Ik werd zelfs gestraft en het is nooit uit de weg geruimd. Ik word zo razend als ik alleen maar vermoed dat m’n dochtertje liegt. En ik verdenk haar er heel snel van. Nu voel ik meer ruimte om naar haar te luisteren. Ik wil me bij haar verontschuldigen.

Focus ervaring 2

Stel je voor dat je voor het huis staat uit je jeugd waar je het meeste verbinding mee hebt

Stel je voor dat je in de huiskamer staat

Stel je voor dat je in je slaapkamer staat. Een grootmoeder verzuchtte:

In onze huiskamer zie ik hoe mijn vader me dwingt om te doen wat voor hem het beste uitkwam. Hij vroeg niet eens wat. Nu zie ik hoe ik zelf mijn kleindochtertje (3 jaar) zelfs dwong om te focussen omdat ik dat wilde om een oplossing voor haar gehuil te vinden. Dat is de manier hoe ik als kind altijd gedwongen werd om te doen wat de volwassenen van me wilden.

Focus ervaring 3

Stel je een tijd en plaats voor waar een volwassene je geprezen heeft

Stel je een tijd en plaats voor dat een volwassene je gestraft heeft

Ik kan nu ervaren dat ik er erg afhankelijk van geworden ben om door iemand geprezen te worden. Ik kan niet eens in mezelf voelen of iets goed voor mij is of niet. Mijn moeder aanbad me en ze vroeg nooit of ik iets zelf ook zo voelde. Ik doe nu hetzelfde met mijn kinderen, want ik dacht dat dat het beste was.

Focus ervaring 4

Ga terug naar een tijd en plaats dat je je als kind gelukkig voelde....ga na hoe dit nu je contact met en verwachtingen t.a.v. het kind beïnvloedt

Ga terug naar een tijd en plaats dat je je als kind ongelukkig gevoeld hebt....wat heeft deze ervaring te maken met je relatie met het kind nu.

Voor alle groepsleden was het onthullend om te ervaren dat hun kind- en jeugdervaringen zoveel invloed hebben op de relatie met het kind nu.

Ik geef regelmatig tijd om te focussen op wat er opgekomen is. Dat doen we in paren. De deelnemers waarderen dat en hebben het nodig. Als je aan het werk bent met ervaringen met kinderen kan dat veel beweging van binnen oproepen. Het zijn niet alleen de kind-ervaringen, maar ook de herinneringen als ouder of volwassene in een andere relatie met het kind. Het kan een slecht gevoel achterlaten als we ontdekken waar het mis ging, waar we te boos werden, een kind dwongen of ertegen schreeuwden,. Het zou tegenstrijdig zijn aan onze focus-attitude om bezig te zijn met het aanleren van focussen aan kinderen zonder zelf regelmatig focussende aandacht te geven aan wat er bij de deelnemers van binnen gebeurt.

 

Focus-grondhouding van de volwassene

De basis focushouding betreft 3 gebieden: in het dagelijks leven, in het aanleren van focussen en in het begeleiden van focussen. Vanzelfsprekend zijn ze met elkaar verbonden, hoewel er specifieke punten zijn

Grondhouding in het dagelijks leven

Wat is het toch in ons dat we er zo vaak van overtuigd zijn dat wij weten wat het beste voor een kind is. We willen zo graag controleren, opdrachten geven, regels en wetten maken. Wij besluiten voor hen wat ze moeten doen en moeten laten. Wij zeggen dat we onze grenzen moeten bewaken omdat een kind altijd meer vraagt. Waarom schreeuwen we tegen hen?
Hoe zou het zijn om ons ‘met’ een kind op te stellen en niet ‘voor’ het kind, laat staan ‘tegen’ het kind. Met het kind te zijn is voor mij een aardige, neutrale, zelfs een beetje laconieke houding, helder en stevig, met respect voor het unieke van dit kind. Een deelnemer voegde eraan toe: “met immense eerlijkheid tegen jezelf”. Ik ontwikkelde hier wat mogelijkheden in houding om naar te streven door focussen en oefenen, zoals ik dat ook voor mezelf doe.Ik vroeg een groepslid om de positie van haar zoon (16 jaar) in te nemen, die weggestuurd was van school door een leraar voor één speciale les. Hij vond dat hij niet schuldig was en dat hij precies degene was die gestraft werd voor de algehele slechte situatie in de klas. De ouder:

Mijn zoon vertelde dat een leraar de meest verschrikkelijke dingen tegen hem geschreeuwd had. Ik was echt bang voor de hele situatie, maar de eerste dag kon ik naar hem luisteren en bij hem zijn hoe miserabel hij zich moest voelen. De tweede dag weigerde hij naar de les van deze leraar te gaan, en kwam hij naar huis. Dat maakte me razend en ik schreeuwde tegen hem en hij schreeuwde tegen mij en we waren verschrikkelijk boos op elkaar.

Door de rol van de zoon te spelen in deze zelfde situatie kon de moeder voelen hoe vernederd haar zoon zich gevoeld moest hebben, hoe boos en alleen gelaten, zowel door de leraar als door haarzelf. in de volgende simulatie-oefening speelde iemand anders de rol van de luisterende moeder. Daarna zei ze:

Op deze manier voel ik me (als zoon) gerespecteerd. Nu kan ik mijn volgende stap gemakkelijker vinden.

Spiegelend luisteren is altijd onze grondhouding met kinderen van alle leeftijden. Met kinderen is dit nog gewichtiger dan met volwassenen. Volwassenen kunnen immer eerder op de één of andere manier protesteren, hoewel ook dat niet altijd gemakkelijk is. Een kind is meer afhankelijk van de bedoelingen van de volwassenen om hem heen. Door spiegelend te luisteren laten we het kind weten dat we het horen tot het helder en duidelijk voor hem/haar is. Het is belangrijk te luisteren tot het verhaal af is.

Hoe goed is het om het zinnetje te gebruiken: “er is iets in je dat....”. Met deze zin geef je de boodschap dat je luistert en tegelijk laat je het kind weten dat het niet helemaal in z’n probleem of emotie verdrinkt. Het kind kan op deze manier een relatie aangaan met z’n probleem en er mee omgaan.
Er zijn ook momenten dat je met al je inlevingsvermogen voorzichtig woorden geeft aan dat wat je vermoedt dat er in het kind omgaat. En het geeft daarna weer alle ruimte aan het kind als je er achteraan vraagt: “klopt dat voor jou....voel je het inderdaad zo....?” Daarna laat je ruim tijd voor een reactie.
Het is belangrijk om het verschil in de gaten te houden tussen ‘wat’ er plaats vindt en ‘hoe’ iets gebeurt. We spelen in onze cursus op hoeveel manieren we kunnen vragen: “wil je een kopje thee?” Meestal komen er zo’n 12 tot 14 verschillende manieren om dit te vragen. Groot plezier om dit te doen en te ontdekken dat de kop thee er niet zoveel toe doet als wel de toon waarop het wordt gevraagd.
De volgende oefening in de cursus is om op zoveel mogelijk manieren te spelen: ‘hang je jas op de kapstok’. Zo kunnen we ontdekken wat het kind brengt tot samenwerking met verantwoordelijkheid voor zijn eigen gedrag.
Het is opvallend dat er tot nu toe alleen vrouwen in de cursussen waren. Waar zijn de vaders? Het is echter wel belangrijk te horen dat de moeders vertelden dat er bij hun partners ook verandering in gedrag naar hun kinderen kwam, meestal zonder erover te praten. Dit is een meer stille revolutie die veel oplevert voor het gehele gezin.

Grondhouding bij het aanleren van focussen aan kinderen

Als we beginnen met invoelend luisteren wanneer het kind nog in moeders buik zit, en we beginnen met het aanleren van focussen als het kind nog heel jong is dan gebeurt dat allemaal op een vanzelfsprekende manier. Kinderen vinden focussen fijn en voor hen is het heel natuurlijk, vooral als ze het van jongsaf gewend zijn.
Er kunnen problemen komen wanneer we op latere leeftijd beginnen het focussen aan te leren. Er komt iets nieuws en meer dan eens krijgt een ouder, die het focussen introduceert, van het kind te horen:

je hoeft niet met je focus-gedoe bij mij aan te komen

Het is belangrijk om niet te enthousiast te zijn om ‘focussen met hen te doen’. Neem de tijd en laat hen nieuwsgierig worden, bied hen een klein beetje aan en wacht tot ze om meer komen vragen.

Een moeder vertelde:

Ik vroeg mijn dochtertje Jolis (10 jaar) of ik haar iets zou vertellen over de cursus waar ik mee bezig ben. Ze vond het goed en ik vertelde haar en legde uit hoe je van binnen iets kan voelen over wat je doet en beleeft. Ik vroeg haar of ze een paar kleine oefeningetjes wilde doen om mee te beginnen. Ze vond het heel leuk, vooral om van binnen te voelen wat er komt als ze zich haar liefste teddybeer voorstelde.Een paar dagen later vroeg ze of we weer konden gaan kijken wat ze van binnen voelde.

De éne manier, zoals boven beschreven, is om te beginnen met het aanleren van het focusproces langzaam in kleine stapjes. Verwacht niet onmiddellijk resultaten en prachtige processen. Hoe minder je verwacht hoe meer ruimte er is dat er iets kan gebeuren. Van binnen weet ‘het’ wel wat de volgende stap in de goede richting is.

Grondhouding bij het begeleiden van een kind bij het focussen

De andere manier om met focussen te starten is wanneer het kind met een probleem komt. Op dat moment kun je het kind aanbieden om op een andere manier naar zijn probleem te kijken en vragen of hij dat met jou wil ervaren. Tot nu toe is er één vader, die nog niet een cursus ‘kinderen focussen’ heeft gevolgd, maar wel een ervaren focusser is, die bezig is met ‘zitten’ met zijn zoon (10 jaar). Hij vertelde me:

Mijn zoon had problemen om zijn sommen te maken. Hij ging al naar een andere school, maar het mislukte weer met rekenen omdat hij al achter was bij het niveau van de andere kinderen in zijn nieuwe klas. Op een gegeven moment begon hij met buikpijnklachten en hij weigerde naar school te gaan. Op dat moment ben ik begonnen hem te helpen naar binnen te kijken wat er gaande was. Ik stelde het hem voor als een experiment. Ik was er zelf niet zeker over hoe ik dit moest doen, maar ik dacht: wat goed is voor mij kan voor hem ook goed zijn. Ik voelde me heel onhandig.
Ik vroeg hem waar hij dat allemaal van zijn sommen van binnen voelde en wat er daarbij opkwam. Hij vertelde me dat het er een rommeltje was met donkere en lelijke gezichten. Ik vroeg hem of hij bij hen kon blijven of een beetje verder weg ernaar kon blijven kijken. De gezichten waren de kinderen die hem altijd pestten dat hij zo lui was. Hij ontdekte dat dat het ergste was van alles. Plotseling vertelde hij dat er vlinders aankwamen, meer en meer vlinders met mooie kleuren. Hij glimlachte en zei: “zij komen me helpen....ze zeggen dat het niet zo erg met me is....het voelt nu veel lichter....ik zal ze morgen met me meenemen” Daarna ging hij gemakkelijker naar school en wat later vroeg hij me om de ‘hocus-pocus’ weer te doen, want hij kon het woord ‘focus’ niet precies kon herinneren. Sinds toen vraagt hij regelmatig voor ‘hocus-pocus’ met een speciale klank in zijn stem.

Focussen op verschillende leeftijden

In dit deel beschrijf ik richtlijnen hoe je kinderen het focussen kunt aanleren en erbij begeleiden. In de cursus ‘Kinderen focussen’ geef ik de richtlijnen één voor één, waarmee ik het gehele proces geleidelijk opbouw, zoals ik dat ook bij kinderen doe. In de cursus oefenen we dit ook in paren.
Focussen is een levenslange kunst. Het is echter belangrijk voor de leeftijden te differentiëren. Ik zal richtlijnen geven voor de verschillende leeftijden: baby’s, kinderen van 2 - 6 jaar oud, kinderen van 6 - 12 jaar oud, middelbare school leeftijd. Het moge duidelijk zijn dat kinderen individueel zo verschillend zijn dat we nooit een strikte indeling kunnen maken.

Baby’s

In Nederland zijn er verschillende manieren bekend om contact te maken met de ongeboren baby, bij voorbeeld door een belletje te dragen, door te strelen en te praten. Als het kind geboren is mag het op de buik van de moeder liggen en wat later draagt de moeder haar kind tegen zich aan als ze boodschappen gaat doen. Er zijn ook massage-cursussen voor baby’s.Ik raad een moeder aan om meteen te beginnen contact te maken met haar baby op een spiegelend luisterende manier, door woorden te geven wat zij zich voorstelt dat in de baby van binnen omgaat. In het bijzonder wanneer de geboorte niet gemakkelijk was. Vertel gewoon aan de baby hoe jij zijn pijn en verdriet kan begrijpen zoals de moeder deed, die in onze cursus was:

De bevalling was moeilijk. De dokter bracht zelfs een klein schroefje aan in het kleine schedeltje van de baby. Hoe moest het kleintje dit op[vatten met haar nog gering ontwikkelde perceptie? Het babytje kan het, naar het lijkt, wel verstaan als het uitgelegd wordt. Deze moeder legde alles uit, vol begrip, zich verontschuldigend, door woorden te geven aan haar pijnlijke ervaring. En hoe sterk ze is, dat ze dit alles door kon maken. De baby luisterde al de eerste dag met open ogen en heel aandachtig. Ze werd heel rustig, alsof ze alles begreep. Ondanks de moeilijke geboorte-ervaring is het een rustige en tevreden baby.

Hier geldt al dat een mens van jong tot oud zware omstandigheden kan verdragen als het maar gehoord wordt.

 

Ik wil graag laten vertellen hoe onze Hongaarse collega en vriendin met haar man de start maakte met hun baby. Zij wilden graag een baby adopteren. Deze kleine jongen was 4 weken oud toen zij hem voor de eerste keer zagen, en
6 weken toen zij hem mee naar huis mochten nemen. Ik was gelukkig dat ik in die tijd in Hongarije was. Toen ik de moeder ontmoette heb ik haar voorgesteld met haar baby te praten, al in het ziekenhuis, over de hele geschiedenis van zijn leven met veel details.
Zij vertelde later (uit het Duits vertaald):

Dit is wat ik hem vertelde...alles waar ik maar aan kon denken...stukje voor stukje...over hoe hij was geboren...dat hij toen plotseling zijn moeder miste...hoe slecht dat wel voor hem moest voelen...hoe vreemd de wereld voor hem moest zijn sinds toen...hoe naar ik dat voor hem vond…dat wij juist voor hém gekozen hadden en niemand anders...hoe vreemd ik voor hem moest ruiken...en ook een nieuwe stem...en hoe opgewonden en blij wij waren om hem mee naar huis te nemen...voor altijd zijn huis...en dat hij zijn kleine poesje zou zien, die al op hem zat te wachten...ik vond het zelf heel erg fijn om zo met hem te praten...het maakte dat ik me al zo verbonden met hem voelde...en iedere keer keek hij zo aandachtig naar me alsof hij precies begreep wat ik hem vertelde.

Ik zag het nieuwe gezin op de eerste dag dat de baby thuis was gekomen. Hij is een rustige, tevreden baby, hoewel je zou verwachten dat hij van streek was door de vele veranderingen in zijn jonge leven. Zou er een verbinding zijn?

Kinderen van 2 tot 6 jaar oud

Het is belangrijk om heel zorgvuldig naar kinderen van deze leeftijd te luisteren, omdat het tijd nodig heeft om dat wat er in hen om gaat in woorden te kunnen zeggen. We kunnen deze kleintjes helpen om met al ons inlevings-vermogen en verbeeldingskracht woorden te geven aan dat wat er in hen om kan gaan. Daarna kan je voelen en zien aan de non-verbale signalen of het klopte.
We kunnen hen helpen hun lijfelijk gevoelde gevoel uit te drukken door middel van kleuren en de beweging van de tekenende hand. Ik ontdekte dit toen ik mijn 2 jaar oude kleindochtertje op focussende manier kleuren te laten geven aan hoe het bij haar van binnen voelde:

Yazz bleef een nachtje bij ons slapen samen met de beide oudere kleinkinderen. Om 6 uur was ze erg moe, maar ze wilde niet naar bed. Ze bleef maar huilen en roepen: “ik wil mijn pappa...ik wil mijn mamma”. Ik deed alles wat ik gewend was om te doen, maar niets kon haar troosten.
Toen ging ik bij haar op de grond zitten met vetkrijtjes en papier. Ik vroeg, terwijl ik haar de doos met kleurtjes voorhield, “welke kleur heeft jouw verdriet”. Zonder aarzeling pakte ze de donkerblauwe. ik praatte en herhaalde met zachte stem: “je kan al je verdrietjes en snikken en tranen op het papier tekenen”. Ze begon horizontale strepen heen en weer te maken in een vloeiende beweging. Ik herhaalde dat ze al haar verdriet op het papier kon leggen met kleuren. Na eventjes werd het huilen minder en veranderde haar stem. Ze zei met boosheid: “Ik wil mijn pappa, ik wil mijn mamma”. Ik vroeg:“het lijkt dat er iets boos is in jou; kan je dat ook tekenen?”. Ze maakte met krachtige hand verticale strepen die niet met elkaar verbonden waren. Ze liet een diepe zucht en zei: “Zo”. Ze stond op en ging weer spelen.

Ik was zelf op dat moment verbaasd en kon nauwelijks geloven dat het zo eenvoudig was.

Later hadden andere volwassenen soortgelijke ervaringen, waarmee ze mij gesterkt hebben dat dit een goede manier is om met kleine kinderen om te gaan op een focussende manier.

Kinderen van 6 tot 12 jaar oud

Als kinderen opgegroeid zijn met focussen is het een natuurlijk doorgaand proces. waardoor ze het niet meer speciaal hoeven te leren. Wat ik nu ga beschrijven is bedoeld voor kinderen, die nog nooit een focus-ervaring hebben gehad. Van de leeftijd van ongeveer 6 jaar kunnen we kinderen leren te focussen, de jongeren nog met minder woorden, alleen door het te doen en te oefenen, terwijl we de ouderen iets meer uit kunnen leggen. Op mijn school, waar ik als kinderpsychotherapeut werk heb ik ervaring met de kinderen in therapie tussen 6 en 12 jaar.
Ik heb mijn leerkracht-collega’s opgeleid om ‘ruimte te maken’, als mini-proces uit het gehele focusproces, met de hele klas uit te kunnen voeren, en om kinderen met focussen te begeleiden. Daarover in het volgende artikel.
In therapie gebruik ik zowel begeleiding, als het aanleren van focussen, zodat de kinderen het buiten het therapie-uur ook kunnen gebruiken. In therapie doe ik het focussen begeleiden en het focussen aanleren altijd op verschillende momenten. Begeleiden gebeurt wanneer het kind met een probleem komt. Daarbij betrek ik vaak het tekenen .Op andere momenten leer ik focussen aan, met uitleg, en met ervaren en oefenen met voorbeelden. Aanleren en begeleiden tegelijk kan verwarrend zijn voor een kind.

We kunnen de stappen die ik ontwikkelde gebruiken als therapeuten, als ouders, als leerkrachten, en ook in andere situatie. In het begin ga je stap voor stap zoals ik zal beschrijven en langzamerhand zal het een vloeiend proces worden.
Ik heb de uitleg en de tekst zoals ik gebruik hier opgeschreven als voorbeelden in de hoop dat je je eigen stijl zal vinden en ontwikkelen.

De leerstappen:

- Zintuiglijke ontdekking van het lijf

- Aandacht binnen in het lichaam brengen

- Vriendelijk zijn voor dat wat er komt

- Ontdekking van de Felt Sense omtrent iets en erbij blijven

- Ontdekking van de Felt Sense omtrent iets en het tekenen

- Wachten wat er opkomt vanuit de Felt Sense en het tekenen

- De lijfelijk gevoelde verandering voelen

- Met het nieuwe gevoel van ruimte contact houden en het tekenen

Het kind helpen om zintuiglijke gewaarwordingen in zijn lichaam te merken

Om de kinderen gewend te laten raken aan ervaren van binnen in hun lichaam kan de volwassene wat bewegingen en oefeningen introduceren. Later kun je deze instructies gebruiken om de aandacht naar binnen in het lichaam te brengen. Hier zijn wat voorbeelden:

- trappel met je voeten en voel dan met je hand hoe je hart klopt

- trek je schouders zo hoog als je kan op....tot aan je wangen

- knijp je vuisten dicht en voel wat er in je lichaam gebeurt

- klem je kiezen op elkaar. Wat voel je en hoe voelt dat

- hoe is het in je lichaam als jij je voorstelt dat je heel hoog op de schommel gaat

- luister naar je ademhaling en voel met je hand op je buik hoe die op en naar gaat

- wat gebeurt er van binnen als jij je voorstelt dat je bijt in een schijfje citroen / iets zoets

Gebruik je fantasie om iedere keer meer verschillende dingen te doen. Maak er een spel van. Je kan dit ook met een groep kinderen tegelijk doen. De kinderen vinden het leuk om te doen.

Aandacht binnen in het lichaam brengen

Voor kinderen is het minstens even belangrijk als voor volwassenen om een veilige plaats en sfeer te scheppen voor hun reis naar binnen. Maak met het kind een afspraak wat betreft tijd en plaats als je zelf als volwassene ook voldoende ruimte ervoor hebt in jezelf.

Dan kan je beginnen met de volgende zinnen om te helpen dat zij hun aandacht naar binnen kunnen brengen:

- voel je voeten op de grond

- voel dat je lijf in de stoel zit en dat het de rugleuning en de zitting raakt

- voel hoe je ademhaling in en uit gaat

- als je dat wil kun jij je ogen sluiten

Kinderen focussen vaak met hun ogen open. Verg niet van hen om hun ogen te sluiten.

- laat nu jezelf naar binnen zakken net als met een lift en blijf op de middenverdieping

- zeg nu tegen jezelf van binnen: “Hallo, aardig kind”.

Op deze manier krijgen kinderen meer respect voor zichzelf en zij scheppen een warm en zacht klimaat van binnen.

Ontdekken van de Felt Sense omtrent iets

Je zegt met iedere instructie om vriendelijk en geduldig te zijn met wat er opkomt in hun lijf en te vragen hoe het voelt. Benadruk dat de tijd nemen erg belangrijk is, omdat zo’n gevoel erg zacht en vaag kan zijn in het begin. Zeg hen dat deze lichamelijk ervaren gevoelens belangrijke verhalen te vertellen kunnen hebben, omdat dat wat je van binnen voelt altijd over iets in hun leven gaat.

Je kan de volgende voorbeelden als oefeningen aanbieden:

- sta als een boom en voel wat er in je lijf gebeurt

- voel je als een roos, een dwerg, een reus, met je allerliefste knuffel

- stel je iets hards voor en ga na wat je dan voelt van binnen, ook met iets zachts

- iemand die je heel lief vindt en ook als je iets gelukt is

De Felt Sense van iets ontdekken en het tekenen

De nieuwe stap hier is dat het kind z’n ervaring, situatie of gebeurtenis tekent en dat het kind van binnen vraagt wat de kleuren zijn die bij die ervaring horen, en wat voor bewe-ging z’n hand wil maken op het papier. Tekenen , ook als er meer dan één ding komt, is zo krachtig omdat het kind ernaar kan kijken en werkelijk kan voelen dat dat ruimte geeft. Meestal zijn ze heel erg betrokken bij het tekenen. Vaak vormt de Felt Sense zichzelf meer en meer gedurende het tekenen. We kunnen dit zien in de tekeningen van Marc (4 jaar). Hij is erg boos. Ik koos deze tekeningen omdat het proces zo duidelijk is, omdat hij 3 maal opnieuw begon. Eerst maakt hij de tekening hierboven. Na mijn vraag of er nog meer van binnen uit kwam start hij een nieuwe tekening, terwijl kinderen meestal doorgaan om meer op hetzelfde papier te tekenen. Hij legt ook dit papier opzij en begint voor de derde maal op een nieuw papier. Hij heeft een rood hoofd gekregen, helemaal geconcentreerd bezig. Hij stopt met een zucht van verlichting.
Het is goed om kinderen erbij te vertellen dat aandacht geven aan goede gevoelens en het tekenen daarvan, het

goede gevoel versterkt en langer bij je laat blijven. En dat aandacht geven en tekenen van nare gevoelens zo helpt om ze te verminderen en te laten verdwijnen.

Dus deze keer hebben kinderen papier, kleurpotloden of vetkrijt nodig. Verf kan nog expressiever zijn. Vertel het kind dat dit geen tekenen is zoals we gewoonlijk doen. Het is belangrijk te zeggen dat het geen mooie tekening hoeft te maken en dat het geen gum nodig heeft, omdat het kind zelf weet wat het betekent.
Ze kunnen ook de andere kant van het papier gebruiken of een nieuw papier nemen.
Als het kind zijn ogen gesloten heeft, vergeet dan niet om te zeggen dat het z’n ogen opent om te tekenen. Soms zijn zo gehoorzaam dat ze wachten!

Laat het kind altijd tijd nemen om iets op te laten komen voor je een volgende vraag stelt:

Stel jezelf voor dat je op het strand bent...wat komt er dan in je lijf...bijvoorbeeld in je buik of je borst...als je zo’n gevoel hebt neem je de tijd of er een woord of een plaatje of kleur bij opkomt …zomaar wat er bij hoort...teken dan wat je van binnen voelt...en van dat wat er net gekomen is...en je weet dat het niet een mooie tekening hoeft te zijn...soms komt er een kleur of verschillende kleuren die erbij horen...

Andere mogelijkheden zijn:

- luisteren naar je favoriete muziek

- met je vriendje / vriendinnetje spelen

- liggen in je bed

Wees erop bedacht dat deze voorbeelden zowel goede gevoelens op kunnen roepen alsook moeilijke gevoelens. Bv. vanwege slechte herinneringen, gevoelens van eenzaamheid of nachtmerries. Blijf bij deze gevoelens tot er opluchting komt.

Een manier om focussen aan een kind uit te leggen.

Ik zal nu een tekst geven om een kind uit te leggen wat focussen is als je vindt dat het voor dit kind belangrijk of nodig is een uitleg te krijgen, afhankelijk ook van de leeftijd. Je kan het stukje voor stukje geven, zoveel als het kind op kan nemen. Zo opgeschreven lijkt het een heel serieuze tekst, maar in werkelijkheid is het beter om een houding te hebben alsof je iets terloops vertelt, anders zou het kind niet vertrouwen wat het gemakkelijk kan voelen.

Een voorbeeld om focussen uit te leggen

Als er iets plezierigs gebeurt dan kan je dat ergens van binnen voelen. Ook als er iets naars gebeurt dan voel je dat ergens in je lijf. We kunnen goede, warme, plezierige plekjes hebben van binnen en ook moeilijke, lastige dingen die je de weg zitten of die niet goed voelen in je leven. Je lichaam is als een emmertje waar al die dingen in kunnen blijven zitten. Heb jij ook zoiets? Als je zoiets zwaars of knijpends hebt lijkt het alsof het nooit meer leuk zal worden in je leven. Dan is het moeilijk om je op je werk te concentreren, nietwaar? Soms probeer je dan heel hard om het niet meer te voelen en het niet naar buiten te laten komen. Dan duw je het naar beneden in je lijf, bv. door steeds je tranen in te slikken waardoor je zo’n dichtgeknepen keel krijgt of je buik zo strak voelt van het inhouden. Herken je dat? Als we dat gevoel herkennen en er van binnen ‘hallo’ tegen zeggen kan dat ons helpen om onze problemen op te lossen. Ik doe dat zelf ook en het helpt me om me beter te voelen. We gaan luisteren naar die zware en moeilijke dingen die je voelt van binnen en weet je? Dan zullen ze langzamerhand verdwijnen. Soms weet je al welk probleem of moeilijke situatie zo jeukt of zwaar is of dof, maar weet je nog niet wat er nou zo moeilijk aan is. Andere keren heb je alleen maar dat gevoel en weet je niet wat er eigenlijk aan de hand is. Dan kan je wachten tot er iets komt dat wel duidelijk maakt waarover het gaat, omdat zo’n gevoel in je lijf een verhaal te vertellen heeft en je lijf langzaam aan ontdekt: ‘daar gaat het over’ of ‘dat maakt het zo erg’. Het is verbazingwekkend dat zo’n gevoel en zijn boodschappen graag zachtjes om de hoek komen als we erg stil zijn en er aardig voor zijn, het maakt niet uit wat er komt. Je kan aardig ‘hallo’ ertegen zeggen op dezelfde manier als je ’hallo’ tegen een leuk vriendje zegt. Er gaat dan iets onverwachts gebeuren. En dan kan je dit probleem of wat er gebeurd is en wat er bij opkomt tekenen. Je weet dat het niet een mooie tekening hoeft te zijn. Alleen maar hoe je hand het wil maken op papier. Soms brengt een gevoel alleen gekleurde strepen, kringen of krassen. Jij weet wat het betekent. Als je jouw lastige, zware, moeilijke problemen met de gevoelens ervan op papier gezet hebt kan je ernaar kijken en dan kan je meer ruimte van binnen voelen, blijer en rustiger, en je kan gemakkelijker ademhalen. Je zal ontdekken dat het goed is om die lastige gevoelens over je probleem te voelen. Dat is de manier om er vanaf te komen. Zou je dat met me willen doen?

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Het kind met focussen begeleiden

Tot nu toe bestonden de richtlijnen uit voorbereidende stappen om een kind te leren focussen. En ik gaf een mogelijke uitleg hoe je een kind kan vertellen over focussen. Nu kunnen we het gehele proces volgen, het focussen van het kind begeleiden waarbij we de ervaringen verbinden met de dagelijkse gebeurtenissen van het kind en de daarbij behorende lijfelijke gevoelens.

Het gehele proces

We helpen eerst het kind om z’n aandacht naar binnen te brengen.

Vraag dan het kind om tegen zichzelf te zeggen:

Hallo, aardig kind...misschien heb je een probleem of iets moeilijks...dat je meegemaakt

hebt...vandaag ...of gisteren. of lang geleden...of dat morgen komt...waar je nog steeds last van hebt...ga eens na waar je dat ergens in je lijf voelt...of je hebt een verdrietig gevoel...een boos gevoel...of een bang gevoel...of het voelt ergens in je lijf wat gedrukt...of dof...of stekend...voel het zelf hoe het bij jou is...in je lijf

Als het kind een reactie gegeven heeft kan je vragen:

Waar voel je dat?

Het kind begint het aan te wijzen en uit te leggen.

Hoe voelt dat binnen in je lijf...kan je dat gevoel beschrijven

De meeste kinderen kunnen deze Felt Senses gemakkelijk in hun lijf aanwijzen en beschrijven.

Neem de tijd om het te tekenen...je doet daarvoor je ogen open...als je het getekend hebt dan ga je weer terug naar die plek in je lijf, waar het zat…voelt het daar nu anders?

Vaak hebben we meer dan één ding dat ons in de weg zit...dus neem de tijd om weer binnenin te voelen...je kan je ogen weer dicht doen als je dat wilt...je laat weer iets anders opkomen wat je in de weg zit...soms is het een vervelend, naar, lastig gevoel zonder dat je weet wat het is...misschien heeft

dat gevoel een kleur...laat je hand met je potlood of kleurtje dat bij dat gevoel past, over het papier bewegen.

En je kan nog een keer naar binnen gaan om te zien wat er is en het ook naar buiten brengen op je papier en iedere keer zal het ruimer voelen van binnen.

Nu kan je een hele vrije ruimte voelen van binnen...en je kan ook dat tekenen...misschien wil je dat op een nieuw papier doen.

Nu kan je één van je problemen nemen en vragen of het nog meer te vertellen heeft...voel weer in je lijf waar dat zit...en blijf daar bij zitten met al je vriendelijke aandacht...en wacht wat er dan kan komen...je zal het van binnen voelen veranderen als het klopt...misschien heeft het weer een woord of een plaatje of kleuren...je kan het tekenen wat kwam als een verandering...dan wordt het sterker...

In de introductie schreef ik het eerste voorbeeld, waar ik 2 eenvoudige instructies aan een

moeder gaf, en wat was het gevolg? En nu heb een uitgebreide beschrijving gegeven van een focusproces, dat haast lijkt op het proces van volwassenen. In dit wijde bereik aan mogelijkheden vindt het focussen van kinderen plaats.

Als je een kind genoeg ruimte geeft, zal het terug komen voor een nieuwe ervaring. In het algemeen zijn kinderen gemakkelijk te benaderen voor focussen. En het is en rijke ervaring om het met kinderen mee te maken. Van kinderen kunnen we leren hoe natuurlijk focussen is.

Focussen door jeugdigen

Jeugdigen (vanaf 12 jaar)zijn midden in de strijd om onafhankelijkheid, zoekend naar hun eigen identiteit. Focussen kan hen heel goed helpen, maar meestal niet begeleid door één van de eigen ouders. Meestal is dit té dicht bij, zelfs als ze niet hoeven te vertellen of te laten zien wat er in hun proces van binnen gaande is. Dus jeugdigen kunnen vaak beter begeleid worden door iemand buiten het gezin.
Naar mijn mening is het aanleren van focussen voor pubers en adolescenten wel mogelijk. Ze weten dan zelf een manier (buiten psychotherapie) die hen kan helpen hun eigen weg te vinden in hun eigen richting.
Het helpt het meeste om met de invoelend luisterende grondhouding te reageren naar jongeren toe. Een moeder vertelde ons tijdens de eerste bijeenkomst:

Ik heb grote trammelant met mijn dochter (16 jaar) omdat ze geen enkele bijdrage aan het huishouden wil geven. Ze leeft als een vreemde in ons huis en het maakt me zo razend.

De volgende bijeenkomst vertelde ze:

Ik heb consequent naar haar geluisterd en herhaald wat ze zei, zonder commentaar, advies, vragen en opmerkingen. Ik had er lol in om het te doen. Ik kreeg er een gevoel van vrijheid door. En weet je, gisteren kwam ze thuis en hadden we voor het eerst in tijden weer eens een persoonlijk gesprek met elkaar. Ze vertelde me dat iedereen haar zo stoer vond en onafhankelijk, maar dat ze zich van binnen zo onzeker en zwak voelde. Ze vroeg me over focussen en of het haar kon helpen. Ik vertelde haar dat ze kon zoeken hoe dat alles in haar lijf voelde en wat het haar dan vertellen kon. Ik gaf haar wat te lezen. Ik hield me zelf een beetje op afstand, wat laconiek en niet te gretig en ik voelde me daar lekker bij.

Mijn ervaring is dat het heel goed mogelijk is om met eigen kinderen boven 20 jaar in focussen te begeleiden. Onze kinderen en hun partners waren en een aantal zijn nog in mijn cursussen en ik begeleid hen ook in individuele sessies als ze dat vragen vanwege een bepaalde situatie of probleem.

Ik ben iedere keer weer blij als ik op de screensaver van mijn notebook de pauzetekst lees die mijn zoon geprogrammeerd heeft: ‘Did you already focus today?’

SLOTWOORD

Ik vatte moed om mijn ervaringen op te schrijven, omdat de deelnemers aan de cursus enthousiast waren over de cursus ‘Kinderen Focussen’. Zij vroegen om meer, een vervolgcursus, omdat zij voelen dat zij meteen in praktijk kunnen brengen wat zij geleerd hebben, met veranderingen ten goede in hun gezinnen, familie, bekenden en in hun werk, soms door er alleen maar over te praten. Iemand stelde voor om in een volgende cursus kinderen en volwassenen samen te brengen. Misschien is dat een volgende stap om volwassenen en kinderen samen te laten werken en ervaren.
Voor wie is het niet spijtig dat hij of zij niet in zijn of haar jonge jaren geleerd heeft met innerlijk beleven om te gaan?
Wij weten allemaal dat ouderschap en kinderen groot laten worden, thuis, op school of in andere opvangsituaties de moeilijkste taak is in een mensenleven. Voor ouders is er nauwelijks deskundigheidsbevordering hierin, en in de vele opleidingen zoals b.v. in het onderwijs, leren we veelal hoe de kinderen te disciplineren en hoe zij hun taken moeten verrichten, en niet hoe zij met hun gevoelens kunnen omgaan.
Hier praat ik nog niet eens over de millioenen kinderen die in gevaar zijn door gevechten van volwassenen.
Hoe kunnen we kinderen helpen om volwassenen te worden die levensproblemen op een adequate manier kunnen oplossen?

Laten wij gewoon aan het werk gaan, omdat Focussen zich ten goede in laat passen in al onze benaderingswijzen en overal in ons leven ten goede bruikbaar is. Laat ons daarom vroeg beginnen: bij de kinderen.

Literatuur
Bij de artikelen Kinderen Focussen en Focussen in de school

Centered/Experiential Perspective.The Folio IV, Issue 1.

Bruinix, G (1993) The hard part is me. Learning children to focus with children. The Folio, Vol.12, nr.1.

Coyle,M.P. (1987) An experiential Perspective on the Mother-Infant-Relationship: The first eight months.

The Folio, Vol.VI, nr.1.

Duron, L. (1988) Focusing as a Means to Help a Child with Learning Difficulties. The , Vol.7,nr.1.

Groddeck, N. (1989 Focusing im Schulalltag; Über die aktive Ruhe, die vom Lehrer ausgehen kann. GwG-Zeitschrift 75

Groddeck, N. (1995) Focusing und Kunsttherapie. Text of presentation at the International Focusing Conference 1995.

Heintz, F. (1991) Focusing mit Kindern - eine Untersuchung zur Veranderung des ‘experiencing’ anhand geleiteter Übungen - eine Pipotstudie-. Diplomarbeit am Seminar für Psychologie der Universitat Koblenz-Landau

Jaison, B. (1995) Focusing on Parenting. The Folio, Vol.,14.nr.1.

Leijssen, M. (1992). Experiential focusing through drawing. The Folio, Fall 1992, pp.35-40.

Lutgendorf, S. (1988). Focusing with children. The Folio, Vol.7, Nr. 2, 1988.

McMahon, E.M. and Bruinix, G. (1991). How Adults Can Listen to Children in a Focusing Way. Published by: Sheed and Ward, P.O.Box 419492, Kansas City, MO 64141-6492. To order, call: (800) 333-7373.

McMahon, E.M. and Thompson, G. Teaching Children to Focus. Pamphlet Series of the Institute for Research in Spirituality, 6305 Greeley Hill Road, Coulterville, CA 95311.

McDonald, M. (1987). Teaching Focusing to Disturbes, Inner City Adolescents. The Folio, Vol.VI, nr.1.

McGuire, M. (1986), School Project “Teaching Clearing a space”.The Folio, Vol.V, nr 4.

Murayama, S and Yoshimi, I, Japanese videoband ‘clearing a space in the classroom’; under supervision of

Marder, D. (1988). Rainbows and Dinosaurs: Focusing on Positive Qualities with a child.

The Focusing Connection, Vol.V, No.4.

Neagu, G. (1986) Focusing and Play Therapy. The Folio, Vol.V, nr.2.

Neagu, G. (1988) The Focusing Technique with Children and Adolescents. The Folio, Vol. 7, nr.4.

Rappaport, L. (1988) Focusing and Art Therapy. The Focusing Connection, Vol.V, No.3.

Rüdisser, H. (1986) Johannes und sein Gespenst. Aus: Focusing-Informationen.

Santen, B. (1984) Focusing as an Initial Therapy with “Borderline” Adolescents. The Folio, Vol.III, nr.1.

Santen, B. (1990) Jenseits von Gut und Böse. Erlebniswelt eines 12jahrigen und seine Veranderung - Ein Dokument. GwG-Zeitschrift 78.

Santen, B. (1993) Focusing with a dissociated Adolescent: Tracing and Treating Multiple Personality Disorder, Experienced by a 13-year old Girl. The Folio, Vol.12, nr.2.

Santen, B. and Koopmans, G. (1980 Some Remarks on Experiential Psychotherapy with children.

Client - centered/Experiential Discussion Papers, Vol.IV, nr.1.

Yuba, N and Murayana, S. (1988) Clearing a Space with drawing in Play Therapy. The Folio, vol.7, nr.1.

 

Samenvatting ‘Focussen in school

‘Focussen in school’ is een handleiding, waarin ik stap voor stap beschrijf hoe je met de gehele groep kinderen in de klas ‘ruimte maken’ kunt doen middels tekenen en kleuren. Basis is, dat je als leerkracht eerst hebt leren focussen en focussen zelf blijft gebruiken. De focussende attitude van kinderen en leerkracht in de klas kan zich ontwikkelen.

Kinderen kunnen gemakkelijk focussen, maar grote zorgvuldigheid is geboden. Kinderen zijn in school gewend dat hen taken opgelegd worden en dat zou tegenstrijdig zijn met focussen.

Ik beschrijf ook wat de moeilijkheden zijn en de mogelijke oplossingen in de klas, waaronder ordeproblemen van de paar kinderen, die in het begin moeilijk mee kunnen doen of niet rustig kunnen worden.

En het probleem als er meer kinderen tegelijk in tranen zijn.

Aandacht wordt gegeven aan de voorlichting aan de ouders, en wat te doen als er te grote problemen tevoorschijn komen.

Het artikel is bestemd voor leerkrachten van de basisschool, hoewel je je creativiteit en fantasie kunt gebruiken om het voor jongere en oudere kinderen aan te passen. Het is ook bestemd voor focustrainers om leerkrachten in dit proces te trainen en voor schoolmanagers om beleid te voeren tav focussen in de school.